Bắt đầu với 60 Hoa Giáp: ghép Can Chi và chọn mốc đổi năm
Bắt đầu với 60 Hoa Giáp bằng cách đọc đúng một cặp Can–Chi, rồi kiểm mốc đổi năm của ngày đang tra. Chưa cần học thuộc 60 tên hay đọc ngay lời luận tính cách. Ghép đúng tên là một việc; diễn giải biểu tượng và quyết định chuyện đời sống là những việc khác.
Bài này dùng một đoạn chuỗi để thấy vì sao có 60 cặp, một ngày nằm giữa Lập Xuân và Tết để phân biệt quy ước, rồi một bản ghi có thể tự đối chiếu. Bạn có thể dừng sau mỗi phần khi đã tự giải thích được kết quả.

Hai chuỗi cùng tiến một bước, không phải ghép tùy ý
Can và Chi có thứ tự riêng. Khi sang vị trí kế tiếp trong vòng Hoa Giáp, cả hai cùng tiến một nấc; chuỗi nào hết thì quay về đầu chuỗi ấy. Bảng Can–Chi của Đài thiên văn Hong Kong (HKO) cho thấy thứ tự từ Giáp Tý đến Quý Hợi.
10 Thiên Can
Giáp · Ất · Bính · Đinh · Mậu · Kỷ · Canh · Tân · Nhâm · Quý
12 Địa Chi
Tý · Sửu · Dần · Mão · Thìn · Tỵ · Ngọ · Mùi · Thân · Dậu · Tuất · Hợi
| Vị trí | Can đang dùng | Chi đang dùng | Tên ghép và điều cần nhận ra |
|---|---|---|---|
| 1 | Giáp | Tý | Giáp Tý — điểm bắt đầu |
| 2 | Ất | Sửu | Ất Sửu — cả hai cùng tiến |
| 10 | Quý | Dậu | Quý Dậu — Can đã đến cuối |
| 11 | Giáp | Tuất | Giáp Tuất — Can quay lại, Chi còn tiếp |
| 12 | Ất | Hợi | Ất Hợi — Chi đến cuối |
| 13 | Bính | Tý | Bính Tý — Chi quay lại, Can còn tiếp |
| 60 | Quý | Hợi | Quý Hợi — khép vòng đang đếm |
| 61 | Giáp | Tý | Giáp Tý — vị trí đầu vòng kế tiếp |
Tự kiểm bằng số: sau 10 bước, Can trở lại nhưng Chi chưa trở lại; sau 12 bước thì ngược lại. Số bước dương nhỏ nhất chia hết cho cả 10 và 12 là 60: Can đi sáu vòng, Chi đi năm vòng. Bởi vậy không lấy 10 × 12 = 120 rồi coi mọi cách ghép đều thuộc Hoa Giáp.
Vì sao không có cặp Giáp Sửu trong vòng này?
Đánh số từ 1, Giáp ở vị trí lẻ trong chuỗi Can, còn Sửu ở vị trí chẵn trong chuỗi Chi. Hai chuỗi cùng tiến từ Giáp Tý nên không gặp nhau thành Giáp Sửu. Cặp đi sau Giáp Tý là Ất Sửu; đi trước Giáp Tý là Quý Hợi. Đây là kiểm tra thứ tự, không phải đánh giá tên nào tốt hay xấu.
Trong cách phân âm–dương truyền thống, hai chuỗi cũng xen kẽ nên Can dương đi cùng Chi dương, Can âm đi cùng Chi âm. Đừng biến nhãn phân loại này thành lời nhận xét về giới tính, sức mạnh hay giá trị của một người.
Một ngày có thể cho hai nhãn năm khi đổi quy ước
Phải biết đang tra năm âm lịch hay trụ năm theo tiết khí trước khi chọn kết quả. Lấy ngày 10/02/2018 dương lịch: ngày này đã qua Lập Xuân nhưng chưa đến Tết. Vì vậy câu “sinh năm 2018” chưa nói hết cách lấy nhãn năm ở ví dụ này.
Theo năm âm lịch UTC+7: 10/02/2018 là 25 tháng Chạp năm Đinh Dậu. Đến 16/02/2018 mới sang mùng 1 tháng Giêng năm Mậu Tuất.
Theo nhánh dùng Lập Xuân để đổi trụ năm: ngày 10/02/2018 đã sau Lập Xuân nên nhãn trụ năm là Mậu Tuất. Đây là kết quả theo quy ước tiết khí, không phải sửa ngày âm của người đó.
HKO nêu rõ sự khác nhau giữa mốc đầu năm âm và mốc Lập Xuân, với hai ngày năm 2018 là 16/2 và 4/2. Mốc Tết tại Việt Nam còn đối chiếu được từ thông báo Tết Mậu Tuất của Cổng thông tin Bình Phước: 14/2 là 29 tháng Chạp và 17/2 là mùng 2. Ví dụ đổi ngày ở đây dùng UTC+7; không mặc nhiên áp toàn bộ lịch Hong Kong cho mọi ngày ở Việt Nam.
Với ngày sát đúng thời điểm Lập Xuân, cần cả giờ và múi giờ theo phương pháp đang dùng. Không cố định Lập Xuân thành cùng một giờ hoặc cùng một ngày cho mọi năm. Nếu hồ sơ chỉ ghi năm mà thiếu ngày tháng, hãy để kết quả giao năm là chưa xác nhận, thay vì chọn lời luận nghe hợp nhất.
Khi muốn kiểm ngày dân sự, mở đổi ngày âm dương và giữ nguyên loại lịch của dữ liệu gốc. Nếu đang học Bát Tự, hãy ghi riêng quy ước trụ năm của phần tra ấy; việc đổi lịch không tự thay cho việc lập đủ bốn trụ.

Bản ghi đầu tiên nên cho người khác kiểm lại được
Một bản ghi tốt giúp biết tên tuổi được lấy từ đâu và phần nào còn thiếu. Ví dụ dưới đây là ngày giả định để học cách ghi, không phải hồ sơ của người trong ảnh hay một kết quả luận mệnh cá nhân.
- Dữ liệu giữ nguyên
- 10/02/2018, ghi rõ dương lịch; nơi tra ngày dùng UTC+7. Chưa có giờ sinh trong bài tập này.
- Câu hỏi đang trả lời
- “Ngày ấy thuộc năm âm lịch nào?” Chọn mốc Tết cho câu hỏi này.
- Kết quả có thể đối chiếu
- 25 tháng Chạp Đinh Dậu. Ghi Đinh là Can, Dậu là Chi; không lấy Mậu Tuất từ cột tiết khí sang mà quên thay tên cột.
- Phần tra kế tiếp
- Nếu cần nạp âm, dùng đúng hàng Đinh Dậu trong bảng nạp âm. Nếu cần trụ năm Bát Tự, mở phần tra theo tiết khí và ghi thành kết quả riêng.
Chỉ thêm nạp âm sau khi đã chốt cặp Can–Chi cần dùng. Trong bảng 30 nạp âm theo năm sinh âm lịch, tên hành và tên nạp âm là nhãn tra cứu truyền thống. Chúng không tự cho biết người đó hợp nghề nào, có bệnh gì hoặc sẽ kết hôn với ai.
Tên “mệnh” cũng cần có phần định nghĩa. Nạp âm năm sinh không đồng nhất với cung phi Bát Trạch hay Cục trong Tử Vi. Khi gặp hai kết quả khác nhau, đọc xem mỗi bên đang tính đối tượng nào trước khi cho rằng một bên sai; bài phân biệt các nghĩa của cung mệnh giúp tách những cột đó.
Học tên vòng trước, đọc lời luận sau
Bạn có thể tự đặt một bài tập nhỏ: che cột tên ghép, đọc Can và Chi rồi ghép lại; sau đó giải thích vì sao vị trí 11 không phải Giáp Tý. Khi làm được, chuyển sang một ngày gần Tết và ghi quy ước. Không cần hẹn “24 giờ thông thạo” hay “30 ngày làm chủ” để chứng minh đã học đúng.
- Nhớ được tên chưa đủ: thử nêu cặp đứng trước và sau tên ấy. Nếu còn phải đoán, quay lại thứ tự hai chuỗi.
- Tra được năm chưa đủ: ghi cả ngày gốc, lịch và mốc đổi năm. Người chỉ nhìn dòng kết quả vẫn phải hiểu vì sao có nhãn đó.
- Thấy lời luận giống mình chưa phải kiểm chứng: ghi cả điều không phù hợp, không tự sửa thông tin đầu vào để làm kết quả có vẻ đúng hơn.

Cùng một tên Can–Chi có thể xuất hiện ở các năm cách nhau 60 năm. Tên lặp lại không làm hoàn cảnh gia đình, giáo dục hay lựa chọn của những người sinh trong các năm ấy trở thành giống nhau. Cũng không thể lấy một cặp năm để suy hết Can–Chi tháng, ngày và giờ.
Nếu muốn dùng biểu tượng làm đề tài trò chuyện trong nhà, hãy hỏi người thân trải nghiệm nào khiến họ liên tưởng đến hình ảnh ấy. Câu trả lời của họ cần được giữ nguyên dù không giống lời luận. Tránh gán sẵn vai “người nóng tính”, “tuổi khắc” rồi yêu cầu họ phải sống theo nhãn.
Đọc tiếp theo phần bạn còn chưa rõ
Nếu đang cần tra đủ tên tuổi và nạp âm, chuyển sang bảng năm sinh ở trên hoặc chuyên mục 60 Hoa Giáp. Nếu vướng mốc ngày, ưu tiên kiểm lịch. Nếu vướng các tên “mệnh”, hãy phân biệt hệ tính trước khi mở thêm lời luận.
Phần Can–Chi trong bài là kiến thức về một hệ ghi thời gian; phần bài tập là gợi ý tự học của Giải Mã Tử Vi. Các nguồn lịch pháp được dẫn để kiểm tên và quy ước, không chứng minh rằng tuổi quyết định tính cách hay kết quả công việc, sức khỏe và hôn nhân.
Cập nhật:






