Phẩm giá hành tinh: bảng Domicile, Exaltation, Detriment, Fall
Phẩm giá hành tinh là cách chiêm tinh cổ điển phân loại quan hệ giữa một thiên thể và vị trí của nó trong hoàng đạo. Domicile là ở cung do chính thiên thể ấy cai quản; Exaltation là ở cung vượng; Detriment là ở cung đối diện domicile; Fall là ở cung đối diện exaltation. Những nhãn này mô tả một quy ước luận lá số, không chấm nhân cách, trí thông minh hay mức thành công của người có vị trí đó.
Bảng dưới dùng bảy thiên thể cổ điển, gồm cả Mặt Trời và Mặt Trăng theo cách gọi của chiêm tinh. Muốn đọc Triplicity, Term/Bound và Face, cần thêm độ số và quy ước của bảng đang dùng; riêng Triplicity còn có phân biệt ngày và đêm.
Domicile và Detriment: tra chủ tinh trước, lấy đối cung sau
Mỗi domicile có một detriment ở phía đối diện, cách sáu cung. Mặt Trời và Mặt Trăng mỗi thiên thể có một domicile; năm hành tinh còn lại mỗi hành tinh có hai. Có thể kiểm lại từng cặp bằng thứ tự 12 cung thay vì học các nhãn tốt–xấu rời rạc.
| Thiên thể | Domicile Cung chủ quản | Detriment Cung đối diện |
|---|---|---|
| Mặt Trời | Sư Tử | Bảo Bình |
| Mặt Trăng | Cự Giải | Ma Kết |
| Sao Thủy | Song Tử; Xử Nữ | Nhân Mã; Song Ngư |
| Sao Kim | Kim Ngưu; Thiên Bình | Bọ Cạp; Bạch Dương |
| Sao Hỏa | Bạch Dương; Bọ Cạp | Thiên Bình; Kim Ngưu |
| Sao Mộc | Nhân Mã; Song Ngư | Song Tử; Xử Nữ |
| Sao Thổ | Ma Kết; Bảo Bình | Cự Giải; Sư Tử |
Trong Tetrabiblos I.17, “houses” ở đoạn gán chủ tinh là các cung hoàng đạo được xem như nơi ở của hành tinh. Đó không phải chỉ dẫn rằng Sao Thủy ở nhà 3 hoặc nhà 6 thì tự động thành domicile. Cung hoàng đạo và nhà là hai dữ kiện khác nhau.
Bảng này vì thế vẫn dùng Hỏa cho Bọ Cạp, Thổ cho Bảo Bình và Mộc cho Song Ngư. Nếu một phần mềm dùng Thiên Vương, Hải Vương hoặc Diêm Vương làm chủ tinh hiện đại, hãy ghi riêng lựa chọn đó; không ghép thêm các cung vượng của chúng rồi coi toàn bộ là bảng cổ điển trong cùng tài liệu.

Exaltation và Fall có cùng một trục đối cung khác
Cung vượng không nhất thiết là cung do hành tinh ấy cai quản; cung hãm nằm đối diện cung vượng. Sao Thổ vượng tại Thiên Bình dù chủ tinh của Thiên Bình trong bảng trên là Sao Kim. Sao Thổ ở Bạch Dương là fall, còn detriment của Sao Thổ là Cự Giải và Sư Tử.
| Thiên thể | Exaltation Vượng | Fall Hãm |
|---|---|---|
| Mặt Trời | Bạch Dương | Thiên Bình |
| Mặt Trăng | Kim Ngưu | Bọ Cạp |
| Sao Thủy | Xử Nữ | Song Ngư |
| Sao Kim | Song Ngư | Xử Nữ |
| Sao Hỏa | Ma Kết | Cự Giải |
| Sao Mộc | Cự Giải | Ma Kết |
| Sao Thổ | Thiên Bình | Bạch Dương |
Sao Thủy ở Xử Nữ có đồng thời domicile và exaltation; ở Song Ngư có đồng thời detriment và fall. Đây là hai tiêu chí có thể cùng hiện diện, không phải bốn ô luôn loại trừ nhau. Cũng không thể đổi bốn thuật ngữ này thành một bảng Miếu–Vượng–Đắc–Hãm của Tử Vi Đẩu Số: hai hệ có đối tượng và cách an lập khác nhau.
Trong cách trình bày phổ biến của bảng phẩm giá, exaltation được áp dụng cho cả cung; một số bảng còn ghi độ vượng đặc biệt. Không ở đúng độ được ghi ấy không có nghĩa mất toàn bộ nhãn exaltation. Khi phần mềm cho một kết quả khác, cần xem nó đang báo cung vượng, độ vượng hay một phép tính khác. Hướng dẫn đọc bảng của Deborah Houlding phân biệt rõ hai mức này.
Tại sao chỉ một phút độ quanh 14° Bạch Dương có thể đổi kết quả?
Vì chủ giới hạn đổi tại mốc 14°00′ trong bảng Ptolemy, còn bảng giới hạn Ai Cập đổi ở mốc khác. Đây là hai bộ quy ước, không phải hai phần mềm nhất thiết tính sai tọa độ. Tetrabiblos I.20–21 trình bày riêng các bảng; các con số từng ô là độ dài đoạn, phải cộng dồn mới có điểm chuyển.
Chỉ xét Bạch Dương, từ 0°00′ đến trước 30°00′:
- Giới hạn theo Ptolemy
- Mộc: 0° đến trước 6°; Kim: 6° đến trước 14°; Thủy: 14° đến trước 21°; Hỏa: 21° đến trước 26°; Thổ: 26° đến trước 30°. Độ dài: 6 + 8 + 7 + 5 + 4 = 30°.
- Giới hạn Ai Cập trong bản Tetrabiblos đang dẫn
- Mộc: 0° đến trước 6°; Kim: 6° đến trước 12°; Thủy: 12° đến trước 20°; Hỏa: 20° đến trước 25°; Thổ: 25° đến trước 30°. Độ dài: 6 + 6 + 8 + 5 + 5 = 30°.
Ví dụ giả định Sao Thủy ở 13°59′ Bạch Dương: theo giới hạn Ptolemy, vị trí này thuộc đoạn của Kim; ở 14°00′, nó sang đoạn của Thủy. Nhưng theo bảng Ai Cập vừa nêu, cả hai vị trí đã nằm trong đoạn của Thủy. Không được lấy mốc 12° của bảng này để giải thích kết quả của bảng kia. Cách viết “đến trước” còn tránh tính một mốc biên cho hai chủ giới hạn cùng lúc; phút và giây thực tế cũng cần được giữ, không làm tròn sớm.
Peregrine nghĩa là không có phẩm giá thiết yếu của chính mình tại vị trí đang xét theo bộ quy ước đã chọn. Không chỉ là “không domicile, không exaltation”: còn phải xét Triplicity, Bound và Face. Chưa có độ số hoặc chưa biết bảng thì chưa đủ dữ kiện gắn nhãn này.
Với ví dụ Thủy ở 13°59′ trên, chọn Triplicity của Lửa là Mặt Trời ban ngày/Mộc ban đêm và Face Chaldean Bạch Dương 10°–trước 20° là Mặt Trời: Thủy không có phẩm giá riêng nào trong năm mục khi dùng giới hạn Ptolemy. Sang 14°00′, Thủy có giới hạn của mình. Nếu dùng giới hạn Ai Cập, kết luận ở 13°59′ đã khác. Đây là bài tập tra bảng, không phải hai hồ sơ ngày sinh hay một dự báo về người thật.
Triplicity cần biết Mặt Trời ở trên hay dưới đường chân trời của lá số để phân ngày/đêm và phải nêu hệ chủ tam hợp đã chọn. Face theo các đoạn 10° trong bảng thực hành cũng không nên nhập làm một với “proper face” ở Tetrabiblos I.23, vốn được mô tả qua quan hệ với hai quang thể. Muốn đọc sâu về các phân đoạn, xem bảng 36 Decan và hệ chủ tinh.
Hỏa ở Kim Ngưu, Kim ở Bạch Dương: tiếp nhận không đổi tọa độ
Hỏa nằm trong cung của Kim, còn Kim nằm trong cung của Hỏa: đó là mutual reception theo domicile. Hai vị trí vẫn lần lượt là Hỏa–Kim Ngưu và Kim–Bạch Dương. Không chuyển Hỏa về Bạch Dương trên bản đồ rồi xóa hai nhãn detriment.
- Hỏa tại Kim Ngưu
- Chủ tinh của Kim Ngưu là Kim. Theo chiều chủ tiếp nhận khách: Kim tiếp nhận Hỏa.
- Kim tại Bạch Dương
- Chủ tinh của Bạch Dương là Hỏa. Theo cùng chiều đọc: Hỏa tiếp nhận Kim.
Cần tách vị trí của mỗi hành tinh khỏi quan hệ chủ–khách giữa chúng. Chẳng hạn, thay Kim sang Song Tử mà vẫn giữ Hỏa ở Kim Ngưu: Kim vẫn là chủ cung chứa Hỏa, nhưng Hỏa không còn là chủ cung chứa Kim. Chỉ riêng hai dữ kiện này không tạo tiếp nhận hỗ tương theo domicile nữa.
Cách dùng reception trong luận đoán còn tùy truyền thống và điều kiện liên hệ giữa các hành tinh; không suy từ cặp chủ tinh ra một góc chiếu chính xác nếu chưa có độ. Cũng không coi tiếp nhận là bảo đảm “gặp nạn có người cứu”, thành thiên tài hoặc thành công trong quan hệ. Bảng và chú giải về reception tại Skyscript là một quy ước thực hành được nêu rõ nguồn, không phải chứng minh kết quả đời sống.
Điểm phẩm giá trả lời được gì, còn thiếu điều gì?
Điểm cho biết cách một bảng đang cân các điều kiện chiêm tinh; nó không phải phần trăm thuận lợi hay điểm tổng kết con người. Bảng Lilly được Skyscript chép lại từ Christian Astrology, trang 115, dùng +5 cho domicile, +4 cho exaltation, +3 cho triplicity, +2 cho bound và +1 cho face. Những con số đó phải đi kèm tên bảng.
Ví dụ Sao Thủy ở Xử Nữ: nếu chỉ xét hai mục domicile và exaltation theo cách chấm trên, phần cộng là 5 + 4 = 9. Chưa biết độ, ngày/đêm và những điều kiện khác thì chỉ ghi “+9 từ hai mục này”, không ghi “tổng điểm Thủy bằng 9”. Nếu cộng reception, phải đọc chữ “hoặc” trong bảng áp dụng để tránh đếm lặp cùng một mục.
Phẩm giá thiết yếu và điều kiện ngẫu nhiên là hai lớp đọc khác nhau. Đặt ở cung nào là một câu hỏi; nằm nhà nào, thuận/nghịch hành hay liên hệ Mặt Trời là các câu hỏi khác. Một hành tinh có domicile vẫn có thể gặp điều kiện bất lợi ở lớp thứ hai. Nhà 8 không thuộc nhóm cadent: nhóm đó là nhà 3, 6, 9 và 12; không được gom nhà 6–8–12 thành một loại chỉ vì có bảng chấm chúng bất lợi.
Chủ cung Mọc là hành tinh chủ quản cung tại ASC theo hệ chủ tinh đã chọn. Almuten không tự động là chủ ASC hoặc hành tinh có tổng điểm cao nhất khi tùy ý cộng mọi mục. Muốn dùng tên này phải nêu rõ đang xét điểm nào, bảng phẩm giá và quy trình của phương pháp nào; bài này không tính Almuten Figuris. Bạn có thể xem lại tọa độ trên bản đồ sao cá nhân, rồi chép nguyên tên cung, độ–phút, nhà, ngày/đêm và cài đặt của phần mềm trước khi so kết quả.
Khi dùng bài tra, điều cần giữ là chuỗi căn cứ: vị trí → bảng đã chọn → nhãn nhận được → giới hạn của nhận định. Nhãn fall không chẩn đoán tổn thương tâm lý; domicile không xác nhận năng lực nghề nghiệp. Những quyết định về công việc, tiền bạc hoặc quan hệ cần dựa vào dữ kiện thực tế của chính tình huống.
Cập nhật:






