Lễ trưởng thành tuổi 15–18: cùng chọn cách gặp và việc tự lập

Chưa bàn với con: bắt đầu bằng lời mời nào?

Bắt đầu bằng một lời mời có thể từ chối hoặc sửa lại: hỏi con muốn gặp riêng, ăn cùng người thân hay không tổ chức thêm. Tránh báo một chương trình đã đặt rồi yêu cầu con “đồng ý” vì cả nhà đã bỏ công.

Ví dụ trao đổi dưới đây do Giải Mã Tử Vi đặt ra, không phải lời của một gia đình đã được phỏng vấn:

Cha mẹ: “Bố mẹ muốn có một buổi đánh dấu năm học này. Con muốn ăn với cả nhà, nói chuyện riêng hay để dịp khác? Có phần nào con không muốn làm không?”

Người trẻ: “Con muốn ăn cùng nhà mình, nhưng không đọc thư trước họ hàng và chưa muốn nói về trường sẽ chọn.”

Điều chốt lại: “Mình sẽ ăn cùng những người đã thống nhất, thư để riêng. Chuyện chọn trường sẽ bàn vào lúc khác, khi con đã có thông tin muốn trao đổi.”

Nếu chưa muốn trả lời, để người trẻ chọn lúc nói lại; chưa đặt khách, quay phim hay công bố lời hứa thay họ. Một câu trả lời chưa rõ không phải sự đồng ý. Người chăm sóc trong gia đình có thể là ông bà, người giám hộ hoặc người thân khác; đổi cách xưng hô cho đúng quan hệ, không bắt mọi câu chuyện phải giống một nhà có cả cha và mẹ.

UNICEF gợi ý giao tiếp với thanh thiếu niên bằng cách lắng nghe, hỏi để hiểu rõ, nhắc lại điều vừa nghe và không ép trò chuyện khi người trẻ chưa sẵn sàng. Đây là gợi ý giao tiếp, không xác nhận rằng một buổi lễ sẽ hàn gắn bất đồng hay phòng ngừa bệnh tâm lý. Gia đình có thể dùng chúng để hỏi đúng điều còn chưa hiểu.

Ở nhà hay ở trường: cần xác nhận phần nào của buổi gặp?

Ở nhà, thống nhất người dự, thời điểm phù hợp và phần người trẻ muốn tham gia. Ở trường, hỏi chương trình thực tế, phần lên sân khấu, việc ghi hình và đầu mối trao đổi nếu học sinh muốn đổi cách tham gia.

Gia đình có thể chọn một bữa ăn vốn đã thuận lịch hoặc cuộc nói chuyện ngắn khi người trẻ muốn. Quần áo sẵn có, một món ăn được yêu thích hay một cuốn sách đã hỏi trước đều là lựa chọn; không có mức tiền, bộ áo dài hoặc mâm lễ chung để chứng nhận “đủ trưởng thành”. Quà có thể không có. Trước khi mua, nói rõ ai muốn tặng và khả năng chi của người đó, tránh biến lời cảm ơn thành một món nợ cần đáp lại.

Với lễ tri ân ở trường, đọc thông báo và hỏi người phụ trách những phần chưa rõ. Đừng tự khẳng định mọi trường đều cho bỏ một tiết mục; hãy đề nghị phương án cụ thể, như trao thư riêng thay đọc trước lớp, rồi ghi điều nhà trường xác nhận. Một giấy lưu niệm của buổi lễ không phải giấy xác nhận thay đổi năng lực pháp lý.

Nếu người trẻ không muốn tổ chức thêm, vẫn có thể ghi nhận một việc họ đã làm được trong sinh hoạt thường ngày. Không tham gia một phần nghi lễ không đủ để kết luận bất hiếu, vô ơn hoặc thiếu bản lĩnh. Với gia đình đang bàn việc đi lễ, cách chốt người tham gia và đổi kế hoạch giúp tách mong muốn mỗi người khỏi lịch cả nhà.

Có phải dâng trà, xin lỗi hoặc đọc thư trước mọi người?

Không cần buộc các phần ấy thành điều kiện của lễ gia đình. Nếu muốn trao thư, nói trước ai được đọc; nếu muốn dâng trà hoặc chào tổ tiên theo nếp nhà, hỏi người trẻ có muốn cùng làm và phần nào phù hợp.

Một lời cảm ơn có thể nhắc đúng việc: “Cảm ơn bà đã đưa cháu đi học những ngày bố mẹ bận.” Một lời của người lớn có thể là: “Mẹ thấy con đã tự thu xếp việc học và báo lại khi cần giúp. Mẹ muốn nghe con cần gì ở giai đoạn tới.” Đây là câu gợi ý để sửa theo chuyện thật; không phải văn khấn cổ hoặc lời phải đọc nguyên văn.

Thư riêng không tự trở thành nội dung để người dẫn chương trình đọc, để họ hàng chuyền tay hoặc để đăng lên mạng. Người viết có thể chỉ muốn gửi cho một người, chưa muốn gửi hoặc thay thư bằng lời nói. Nếu có chuyện cần xin lỗi, trao đổi về chính chuyện ấy khi các bên sẵn sàng; tránh yêu cầu kể lỗi trước khách để làm cao trào buổi lễ.

Gia đình có nếp chào tổ tiên thì hỏi người giữ nếp về phần mình muốn làm; không cần thêm bàn thờ, số nén hương hay lời khấn vì một bài hướng dẫn trên mạng. Không dùng việc quỳ, dâng trà, ôm hay khóc làm thước đo lòng biết ơn. Người không muốn thực hiện có thể chọn lời chào hoặc dự phần gặp gỡ đã cùng thống nhất.

Tuổi 15 và tuổi 18 khác nhau thế nào với một buổi lễ?

Trong Bộ luật Dân sự 2015, mốc thành niên là từ đủ 18 tuổi; việc làm lễ sớm hay muộn không đổi mốc này. Người chưa đủ 18 vẫn là người chưa thành niên theo bộ luật, dù đã nhận giấy lưu niệm “trưởng thành”.

Điều 20–21 Bộ luật Dân sự 2015 phân biệt người thành niên, người chưa thành niên và năng lực thực hiện giao dịch; người thành niên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, với các ngoại lệ nêu tại Điều 22–24. Người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 được tự thực hiện nhiều giao dịch, nhưng vẫn có nhóm cần người đại diện đồng ý theo luật. Bài này không giải quyết một giao dịch cụ thể.

Vì vậy, không nói “qua lễ mới trở thành công dân” hoặc “từ nay tự chịu trách nhiệm 100% trong mọi lĩnh vực”. Quyền và trách nhiệm của từng việc còn theo quy định áp dụng, không suy ra chỉ từ tên lễ. Khi cần mở tài khoản, ký hợp đồng hay làm hồ sơ, kiểm điều kiện thực của thủ tục ấy; một món quà hoặc lời hứa trong buổi gặp không thay hồ sơ cần có.

Mốc sinh nhật cũng không có nghĩa phải chọn ngay ngành học, rời nhà hoặc tự trả mọi chi phí. Có thể bàn một phần việc vừa khả năng và phần hỗ trợ còn cần, rồi trao đổi lại khi tình hình thay đổi. Không lấy lễ này làm lý do ép kết hôn hoặc nhận một cam kết chưa được hiểu rõ.

Chụp ảnh kỷ niệm rồi đăng luôn vào nhóm gia đình được không?

Hỏi riêng việc chụp và việc chia sẻ trước khi thực hiện. Đồng ý đứng trong ảnh không mặc nhiên là đồng ý đăng ảnh, thư hoặc đoạn nói chuyện vào mọi nhóm.

Nêu rõ định gửi cho ai, qua nhóm/kênh nào và có kèm tên, trường, lời nói hay không. Có thể nói: “Con có muốn chụp một ảnh cùng bà không? Ảnh giữ trong nhà hay gửi nhóm họ hàng? Con muốn xem ảnh trước khi gửi không?” Nếu người trẻ không muốn, chọn cách lưu kỷ niệm khác hoặc không ghi hình.

Với người dự khác, hỏi cách dùng ảnh của họ. Tránh quay một người đang đọc thư riêng rồi mới hỏi sau. Nếu thuê người chụp, nói trước phần được chụp, nơi giao ảnh và việc sử dụng trong quảng cáo; hỏi lại khi chưa rõ, không coi một câu đồng ý chụp là đã chốt mọi cách dùng.

Nếu ảnh đã đăng khiến người trẻ không thoải mái, nghe rõ ảnh nào và đề nghị gì; người đăng có thể gỡ phần mình quản lý và nhờ người đã nhận dừng chuyển tiếp. Không hứa có thể xóa hết mọi bản sao trên mạng. Phần này là gợi ý tổ chức và trao đổi, không xác định quyền pháp lý cho một vụ tranh chấp hình ảnh.

Sau buổi gặp: chọn một việc tự lập để cùng theo dõi thế nào?

Chọn một việc người trẻ muốn tự thu xếp, nói rõ phần người lớn còn giúp và hẹn lúc xem lại. Mục tiêu là biết việc nào đã làm, chỗ nào còn vướng; không chấm mức trưởng thành bằng một lời hứa lớn trước khách.

Ví dụ giả định: một bạn muốn tự chuẩn bị chuyến đến ngày mở cửa của trường đang cân nhắc. Hai bên cùng ghi:

Phần người trẻ nhận

Tìm thông báo chính thức, xác nhận ngày mở cửa và ghi những câu hỏi mình muốn hỏi; báo lại khi thông tin chưa có.

Phần người lớn hỗ trợ

Cùng bàn việc đi lại và khoản chi có thể hỗ trợ trước khi đặt; chưa nhận lời thay bạn về một lựa chọn trường.

Lúc nói lại

Cuối tuần xem thông tin đã tìm được. Nếu lịch chưa được công bố, ghi đang chờ và chọn lúc kiểm lại; không gọi đó là thất bại.

Gia đình khác có thể chọn việc chuẩn bị đồ học, tự hẹn một cuộc trao đổi với giáo viên hoặc thu xếp phần sinh hoạt trong nhà. Giữ quyền hỏi khi chưa biết và sửa thỏa thuận khi thấy quá sức. Nếu bất đồng về chuyện học hay quan hệ bị gắn với lời phán số, xem cách nói rõ việc đang bị ép quyết định; không cần thêm một lần xem số để chứng minh người trẻ đã trưởng thành.

Điều còn lại sau buổi lễ có thể rất nhỏ: người trẻ được nói điều mình chưa sẵn sàng, người lớn nhận một việc hỗ trợ cụ thể và cả nhà biết khi nào sẽ bàn tiếp. Không cần dùng cảm xúc trong một buổi để kết luận tương lai, tính cách hoặc sức khỏe tâm lý của người tham gia.